کاسبی از جایگاه روحانیت ! [ یادداشت کوتاه استاد زائری درباره سریال سر دلبران ]

کاسبی از جایگاه روحانیت! مجموعه تلویزیونی سر دلبران که شب ها ساعت 22 از شبکه یک سیما ( و شبکه افق ) پخش می شود، تجربه ای متفاوت و تازه در پرداختن به موضوع روحانیت است. محمدحسین لطیفی در این اثر جذاب و جدید به خوبی از ظرفیت دراماتیک مسجد برای طرح موضوعات اجتماعی و … ادامه خواندن “کاسبی از جایگاه روحانیت ! [ یادداشت کوتاه استاد زائری درباره سریال سر دلبران ]”

کاسبی از جایگاه روحانیت!

مجموعه تلویزیونی سر دلبران که شب ها ساعت 22 از شبکه یک سیما ( و شبکه افق ) پخش می شود، تجربه ای متفاوت و تازه در پرداختن به موضوع روحانیت است.

محمدحسین لطیفی در این اثر جذاب و جدید به خوبی از ظرفیت دراماتیک مسجد برای طرح موضوعات اجتماعی و دینی استفاده کرده است.

یکی از مهم ترین موضوعات، نقش روحانیت و باورهای سنتی مردم بوده که جسارت سیما در طرح موضوعی چنین مهم واقعا جای تحسین بسیار دارد.

وقتی مردم ذهنیتی پیدا کرده اند که حاج آقا صاحب کرامت است ولی سید روحانی جوان می گوید من نمی خواهم از باور مردم دزدی کنم!
سید می گوید: “این شفایی نیست که کار من باشد، این شفا نیست، من اگر می توانستم شفا بدهم مریض خودم را که روی تخت بیمارستان است شفا می دادم!”
جماعت می گویند: “این از بزرگی و تواضع شماست، صلوات بفرستید!”
می گوید: “شفا نیست، حالا شما می خواهید صلوات بفرستید، بفرستید! ولی این شفا نیست!”

جماعتی که از جایگاه روحانیت استفاده می کنند برای کاسبی خودشان-دور و بر خودمان همین امروز- فراوانند! آخرش هم بدنامی اش برای روحانیت می ماند! همه صاحبان بانک و سرمایه و قدرت و… که مشغول کاسبی خودشانند و روحانیت هم بخشی از چینش و محاسبه کاسبی شان است! و حتی نمی گذارند همان روحانیت کلمه ای سخن بگوید!

 

یادداشت از حجت الاسلام زائری 

 

[su_note]

بیشتر بخوانید »» دانلود کتاب انتظار عامیانه عالمانه عارفانه اثر استاد پناهیان [ PDF رایگان ]

[/su_note]

حجت الاسلام علی سرلک : تبلیغات ما در روسیه کافی نیست

تبلیغ اسلام در روسیه چگونه است؟    حجت الاسلام علی سرلک  از روحانیان باسابقه و نام آشنایی است که امسال روسیه را برای تبلیغ انتخاب کرده است. این گزارش سفرنامه کوچکی از حضور و تبلیغ او در روسیه است.   رمضان، ماه تبلیغ طلبه‌هاست. ماهی که کوله بار می‌بندند و راهی می‌شوند تا میوه سالها درس … ادامه خواندن “حجت الاسلام علی سرلک : تبلیغات ما در روسیه کافی نیست”

حجت الاسلام علی سرلک
حجت الاسلام علی سرلک

تبلیغ اسلام در روسیه چگونه است؟

 

 حجت الاسلام علی سرلک  از روحانیان باسابقه و نام آشنایی است که امسال روسیه را برای تبلیغ انتخاب کرده است. این گزارش سفرنامه کوچکی از حضور و تبلیغ او در روسیه است.

 

رمضان، ماه تبلیغ طلبه‌هاست. ماهی که کوله بار می‌بندند و راهی می‌شوند تا میوه سالها درس و بحث را در شهرها و روستاهای کوچک و بزرگ بچینند. در ماه میهمانی خداوند، این طلبه‌ها هم به میهمانی مردمی می‌روند که عاشقانه‌تر و بیشتر از هر وقت دیگری می‌خواهند خدا را در آغوش بگیرند. به سراغ یکی از روحانیون نام‌آشنا می‌رویم تا او از حال‌وهوای تبلیغ در «روسیه» بگوید. حجت‌الاسلام علی سرلک از روزه‌داری‌های ۲۰ ساعته در بزرگترین کشور اروپا-آسیایی و چند و چون تبلیغ در کشوری غیرمسلمان می‌گوید. 

 

 

طلبگی یعنی تبلیغ

 

حجت الاسلام علی سرلک  را اکثرا می‌شناسیم و بارها او را از قاب رسانه ملی دیده‌ایم و با تمام مشغولیت‌ها باز هم از تبلیغ و به قول خودش مهم‌ترین رسالت یک طلبه، جا نمانده است.

استاد علی سرلک : «تبلیغ لازمه حیات یک طلبه است. اصلا طلبگی با تبلیغ تعریف می‌شود. همان طور که در داخل کشور هم عرصه‌ها و میدان‌ها و مخاطبان متنوعی برای  انجام وظیفه تبلیغ طلبه‌ها وجود دارد، کم و بیش در خارج از کشور هم این میدان‌ها باز هستند و به قول امام خمینی که جهان تشنه اسلام ناب محمدی است، خیلی از مردم دنیا کنجکاوند که این مردمی که در این منطقه از خاورمیانه هستند و ادعای تحول جهان را دارند، چه کسانی هستند و چه می‌گویند؟»

 

 

تبلیغات ما در روسیه قانع کننده نیست

 

تبلیغات در خارج از کشور، دو گره مخاطب دارد. «معمولا تبلیغاتی که سامان‌دهی می‌شود، برای دو گروه است: یکی ایرانیانی که در خارج از کشور حضور دارند. دوم کسانی که به هر شکلی فارسی زبان هستند که در جمعیت‌های ایرانی حضور پیدا می‌کنند. عده‌ای از مبلیغین هم کسانی هستند که از فضای تبلیغات مناسبتی فاصله گرفته‌اند. مبلغینی که با قشر فرهیخته و تخصصی سر و کار دارند و در کنگره‌ها و همایش‌ها حضور پیدا می‌کنند. البته شاید خیلی وقت‌ها کار آنها را نتوان تبلیغ دینی به شمار آورد و بیشتر برنامه‌ای برای طرح نظریه دینی یا علمی دانست.»

 

البته به غیر از این موارد، یک سری از مبلغین هم به صورت تخصصی برای اهالی بومی آن کشور برنامه‌های تبلیغی دارند که در این برنامه‌ها هم کم و کاست‌هایی وجود دارد. «جمهوری اسلامی ایران علیرغم توقع و انتظاری که از آن می‌رود متاسفانه به موازات توقعات و انتظارات، موفق نبوده است. البته اقداماتی صورت گرفته اما باز هم کافی نیست.»

 

جمعیت مردمی که در نماز جمعه مسکو شرکت کرده‌اند.
جمعیت مردمی که در نماز جمعه مسکو شرکت کرده‌اند.

ده روز فرصت تبلیغ در روسیه، بین دانشگاهیان، بانوان و مخاطبان عمومی تقسیم می‌شود. «برنامه های ما به کشور میزبان بستگی دارد. من در این سفر چهار نوع برنامه داشتم. برنامه ویژه دانشجویان و فارغ التحصیلان ایرانیِ دانشگاه های روسی. برنامه‌ای برای خانم‌هایی که همسرانشان در کشور روسیه شاغل هستند که به تقاضای خود خانم‌ها بحث تربیت فرزند را مطرح کردیم. برنامه‌ای هم برای اعضای سفارت ایران در روسیه درباره طرح کلی اسلام داشتیم. یک گروه هم مخاطبان عمومی بودند که قبل از نماز مغرب و عشا در مسجد حاضر می‌شدند و مستقیم با ما ارتباط می‌گرفتند.»

 

فقط دو ساعت و نیم روزه نبودیم!

 

اگر از روزه‌داری‌های طولانی خسته شده‌اید جالب است بدانید مسلمانان روسیه امسال روزه‌های ۲۰ ساعتی گرفته‌اند! «روزهای ماه رمضان در روسیه بسیار طولانی بودند تا جایی که بین اذان مغرب تا اذان صبح فقط دو ساعت و نیم فرصت بود! البته آب و هوای روسیه در روزهای اول خنک بود و خیلی اذیت نشدیم اما یکی دو روز آخر با توجه به حجم مسئولیتی هم که داشتیم، کمی به مشکل خوردیم ولی به هر حال هر آن کس که دندان دهد نان دهد!»

حجت الاسلام علی سرلک در مسجد ایرانیان موسکو
حجت الاسلام علی سرلک در مسجد ایرانیان موسکو

 

روسیه بزرگترین مسجد اروپا را دارد

 

حجت‌الاسلام سرلک معتقد است روسیه با شورویِ کمونیستیِ قبل از فروپاشی فرق‌های بزرگی دارد. «در روسیه بعد از فروپاشی شوروی و مخصوصا در زمان ریاست جمهوری پوتین تحول بزرگی اتفاق افتاد. پوتین معتقد است که محدودیت‌هایی که نظام کمونیستی و بی‌طبقه را شکل می‌داد، آفت‌های بزرگی به همراه داشته است. برای همین بر قومیت و فعالیت‌های مذهبی، توجه جدی دارد.

 

پوتین کلیسای بزرگ به اسم مسیح منجی که بسیار کلیسای فوق العاده و شگفت‌انگیزی است را احداث کرد یا برای مسلمانها  یک مسجد بزرگی ساخت که از نظر زیبایی و طراحی کم‌نظیر است که حتی برخی می‌گویند بزرگترین مسجد اروپا، همین مسجد است. در واقع پوتین معتقد است زمینه فعالیت‌های مذهبی در روسیه باید به وجود بیاید.

 

در خاطرم هست در همین مسجد جامع مسکو جمعیت بسیار جوان و پرشوری برای نمازجمعه شرکت کردند و قطعا مبلغان سنی هم در این جمع‌ها حضور دارند. البته در کنار همه این موارد، فضای اسلام‌هراسی هم وجود دارد. چند وقت پیش انفجاری در یکی از ایستگاه‌های مترو اتفاق افتاد که تعداد زیادی هم کشته شدند و بعدها مشخص شد عامل انتحاری آن خانمی با حجاب اسلامی بوده است. ولی در کل توجه به مقولات مذهبی در این کشور خوب بود.»

 

 

 

مردم روسیه به حجاب حساسیت دارند

 

مردم روسیه مثل خیلی از مردم جهان در فضایی از اسلام‌هراسی قرار دارند که شاید این امر، تبلیغ جدی‌تری برای اصلاح این تفکر را نیاز داشته باشد. «در برخورد با غیرمسلمانان روسیه، با دو برخورد از مردم روبه‌رو هستیم. یک نوع برخورد عمومی مردم روسیه است که برخوردی محترمانه است و دیگری گروهی که تحت تاثیر فضاهای مردم‌هراسی قرار دارند و مثلا نسبت به پوشش بعضی خانم‌ها و رنگ پوشش آنها حساسیت دارند.

 

برای مثال در یکی از فرودگاه‌ها، خانمی توسط ماموران خانم فرودگاه به صرف اینکه روسری داشت، خیلی مورد تفتیش بدنی قرار گرفت و معلوم بود جنس این تفتیش از جنس حساسیت بود و نه از جنس توهین. حساسیتی که در بخشی از مردم روسیه هم مشاهده می‌شود. البته با این حال، مردم و کشور روسیه خیلی ظرفیت تبلیغ دارند.

 

ایران هم در این کشور اقداماتی انجام می‌دهد و به جرئت می‌توان گفت یکی از موفق‌ترین نمایندگی‌های ایران در خارج از کشور، در روسیه است. مثلا ما همین الان مرکزی در روسیه داریم برای ترجمه کتاب‌های دینی به زبان روسی که خیلی مورد استقبال هم قرار می‌گیرد و بسیاری از طریق همین راه، به اسلام علاقه و گرایش پیدا کرده‌اند.»

 

تبلیغ به زبان روسی مشکل است!

 

با توجه به ظرفیتی که در کشور روسیه وجود دارد، به نظر می‌رسد به مبلغانی نیاز داریم که هم‌زبان این مردم باشند و بی‌واسطه بتوانند آنها را به اسلام دعوت کنند. «مبلغانی هم  در این کشور هستند که به زبان روسی مسلط باشند؛ اما جالب است بدانید این زبان دومین زبان دشوار جهان از نظر آموختن و تکلم است اما با این حال کسانی هستند که به این زبان مسلط بوده و تبلیغ می‌کنند.

 

در کنار این‌ها بسیاری از مراجع در روسیه دفتر دارند. که البته با توجه به حجم نیازها و توقعات، بسیاری از این اقدامات دیده نمی‌شود.  جالب است بدانید در روز اولی که وارد مسکو شدم، دخترخانم جوانی به نام «ایلینا» برای شیعه شدن مراجعه کردند. این خانم به واسطه مطالعه کتاب‌های دینی که به زبان روسی بود، به اسلام علاقه‌مند شده بود. در همان روز اول این اتفاق افتاد و بعدا که پیگیری کردم، به من گفتند خوشبختانه تعداد کسانی که به این شکل به اسلام گرایش پیدا می‌کنند، کم نیستند و این نشان می‌دهد که ما در این حوزه باید جدی‌تر کارکنیم.

 

من چون با زبان روسی آشنایی نداشتم، خیلی نمی‌توانستم از فرصت تبلیغ بین غیرمسلمان‌ها استفاده کنم. مثلا در مسکو یک موزه جنگی داشتند که فوق العاده بود و در سالگرد حمله آلمان به شوروی که همین چند روز پیش بود، مراسم مفصلی تدارک دیده بودند و بازماندگان جنگ که پیرمردها و پیرزن‌هایی با مدال‌هایی بر سینه‌هایشان بودند، در این مراسم شرکت کرده بودند؛ اما به دلیل آشنایی نداشتن با زبان نتوانستم با آنها ارتباط برقرار کنم.»

«ایلینا» دختر تازه مسلمان‌شده روسی
«ایلینا» دختر تازه مسلمان‌شده روسی

 

 

تبلیغ به شناخت نیاز دارد

 

تبلیغ هم مثل هر کاری اصولی دارد که  در صورت رعایت این اصول، می‌توان به نتیجه آن امیدوار بود. «یک سری اصول مسلمی درباره تبلیغ وجود دارد که اولینِ آن شناخت فرهنگ آن کشور است. یک مبلغ پیش از اقدام برای تبلیغ حتی در یک روستای کوچک، باید نسبت به فرهنگ و مردم آن منطقه شناخت داشته باشد. البته کار ساده‌ای هم نیست و به پشتیبانی نیاز دارد. مثلا ما آنجا تلاش کردیم با بزرگان مسیحیت دیداری داشته باشیم که موفق نشدیم چون هماهنگی آن بسیار سخت بود. اولین اصل تبلیغ این است که مبلغ بداند مخاطبانش در چه وضعیتی به سر می‌برند.

 

نکته دوم درباره تبلیغ هم این است که در هر کشور و منطقه‌ای نیازهایی وجود دارد که باید این نیازها را شناخت. من فکر می‌کنم اگر کسی بخواهد برای تبلیغ به روسیه برود و بخواهد برای ایرانی‌های مقیم این کشور کاری بکند، باید درباره درباره بحث خانواده و مسائل خانوادگی، اطلاعات خوبی داشته باشد.»

 

 منبع : مهر نیوز 

۲۲ بازیگری که در لباس روحانیت ظاهر شدند

۲۲ بازیگری که در لباس روحانیت ظاهر شدند هر بازیگری دوست دارد که چهره و قامتش در گریم ها و لباس های مختلفی، اتود زده شود. «روحانیت» یکی از آن  موقعیت های نقشی است که بازیگران بسیاری در سینمای ایران در قالب آن به ایفای نقش پرداخته اند به گونه ای که حتی بازیگران چهره … ادامه خواندن “۲۲ بازیگری که در لباس روحانیت ظاهر شدند”

۲۲ بازیگری که در لباس روحانیت ظاهر شدند

هر بازیگری دوست دارد که چهره و قامتش در گریم ها و لباس های مختلفی، اتود زده شود. «روحانیت» یکی از آن  موقعیت های نقشی است که بازیگران بسیاری در سینمای ایران در قالب آن به ایفای نقش پرداخته اند به گونه ای که حتی بازیگران چهره نیز از درآمدن در این گریم، استقبال کرده اند.

نقش آفرینی در این لباس و جایگاه، در برخی مواقع تنها به پوشیدن لباس روحانیت (و نه بازی هایی فنی) محدود شده است و در برخی مواقع، نقش آفرینی های خوبی نیز در این قالب صورت گرفته است.

این روزها «فرشته ها با هم می آیند» به روی پرده است؛ فیلمی که جواد عزتی در آن لباس روحانی به تن کرده است.همین بهانه ای شد تا مروری داشته باشیم بر تمام بازیگران سینمای ایران که لباس روحانیت بر تن کرده اند.

معروف ترین نقش آفرین در لباس روحانیت را پرویز پرستویی با بازی در فیلم «مارمولک» انجام داده است.پرستویی با بازی ماهرانه والبته جدیدی که در این فیلم انجام داد توانست یک بار دیگر پس از «آژانس شیشه ای»، احیاء شده و قدرت بازیگری خود را به رخ بکشد.

بازی او در این فیلم حتی قدرتمندتر از فیلمنامه قاسمخانی و کارگردانی تبریزی بود و خیلی ها را مجذوب خود نمود.

در همین فیلم نقش آن روحانی که رضا، عبا و عمامه اش را از او می دزدد را شاهرخ فروتنیان بازی می کند.

برای کسانی که در نیمه دوم دهه شصت، خاطراتی از تلویزیون دارند، حتما نام هادی اسلامی بسیار آشناست. اسلامی، با بازی در سریال «مرغ حق» در نقش شهید مدرس  به ایفای نقش پرداخت و توانست یک بازی خوب در لباس روحانیت از خود به نمایش بگذارد.

اما در همان سال، سریالی از تلویزیون پخش شد به نام «مدرس» با بازی خسرو شکیبایی که او در این سریال، نقش مدرس را بازی کرد.به جرات می توان ادعا نمود که تکنیکی ترین بازیگری که توانست نقش یک روحانی را بازی کرده و به آن، جانی حقیقی ببخشد، خسرو شکیبایی بود.

شکیبایی در این سریال، مونولوگ های بیست دقیقه ای را حتی بدون یک بار کات دادن بازی می کرد و به قدری حماسی و محکم نقش مدرس را بازی کرد که جنبه ایستادگی شهید مدرس در برابر ظلم رضاخانی، تا حدود بسیار زیادی برای مخاطب تداعی می شد.

مهران رجبی تاکنون دو بار در لباس روحانیت به ایفای نقش پرداخته است.بار اول در سال 79 بود که با کارگردانی که تجربه کار «بچه های مدرسه همت» را با او داشت، در «زیر نور ماه» لباس روحانی به تن کرد و بار دوم هم به فیلم «چارچنگولی» بر می گردد که او در لباس یک روحانی به نام مهران ظاهر شد.

هدایت هاشمی هم در اپیزود دوم از فیلم «لطفا مراحم نشوید» ، توانست نقش یک روحانی با ته لهجه شهرستانی به خوبی بازی کند.

افشین هاشمی نیز در فیلم «خیلی دور خیلی نزدیک» در نقش یک روحانی ظاهر شد و ضمن آنکه گریم متفاوتی را تجریه نمود، بازی قابل قبلی را نیز از خود به نمایش گذاشت.

محمدرضا گلزار با توجه به گونه خاص از فیلم هایی که در آنها به ایفای نقش پرداخته، گریم های متنوع و متفاوتی بر روی صورت او اتود زده نشده.

او در سکانس اول فیلم توفیق اجباری برای لحظاتی خیلی کوتاه در لباس یک روحانی ظاهر شده و خیلی ها تا زمانی که دوربین از روی صورت او نمی چرخد، متوجه نمی شوند که این روحانی چه کسی است.

رضا کیانیان هم اگرچه تاکنون تجربه بازی در لباس روحانیت در پروژه ای سینمایی را نداشته اما در تلویزیون دو بار در این گریم ظاهر شده است.یک بار برای سریال «کیف انگلیسی» و بار دوم هم برای سریال «دوران سرکشی» که در هر دو بار، توانست بازی های قابل قبولی را از خود ارائه دهد.

در فیلم تقریبا کمدی «پنجشنبه آخر ماه»، گروهی از جوانان تصمیم می گیرند دور هم جمع شده و یک پارتی بگیرند اما در این خانه، روحانی ای وارد می شود که نقش آن را محمود پاک نیت بازی می کند.

فعالیت اصلی و حرفه ای داریوش کاردان، گویندگی و کارگردانی در رادیو است اما او گهگاه در آثار تلویزیونی نیز به ایفای نقش می پردازد درست مانند سریال «سقوط یک فرشته» که کاردان در این سریال در نقش یک روحانی ظاهر شد.

حامد بهداد، بازیگر مورد علاقه خیلی هاست.این بازیگر در فیلم «کیمیا و خاک»، در نقش روحانی بازی می کند و می تواند مولفه های همیشگی بازی اش را این بار در نقش روحانی پیاده کند.

آن هم در شرایطی خاص که هم مجبور می شود برای ساواک فیلم بازی کند و هم در لحظه آخر خروجش از ایران، از این تصمیم خود منصرف می شود.

۲۲ بازیگری که در لباس روحانیت ظاهر شدند

فرهاد اصلانی هم بازیگر مورد علاقه خیلی هاست که در فیلم «یه حبه قند»، در نقش یک روحانی ظاهر شده است.

بهروز شعیبی که نخستین تجربه بازی در فیلم بلند سینمایی اش به “آژانش شیشه ای” بر می گردد، در دومین بازی حرفه اش در سینما، آن هم پس از 12 سال، در نقش اصلی فیلم «طلا و مس» ظاهر می شود و می تواند یکی از به یادماندنی ترین نقش های روحانی در سینما را بازی کند.

عبدالرضا اکبری در فیلم «فرزند صبح» نقش حضرت امام (ره) را بازی می کند. او در ابتدا و قبل از بازی در این نقش، رقیب قدرتمندی به نام جمشید هاشم پور داشت که پس از تست گریم هر دوی این بازیگران، گروه به این نتیجه می رسند که چهره روحانی عبدالرضا اکبری شباهت بیشتری به حضرت امام (ره) دارد.

در همین فیلم «فرزند صبح»، محمدرضا شریفی نیا، نقش حاج احمدآقا خمینی را بازی می کند که تنها نقش روحانی تمام عمر سینمایی او محسوب می شود.این فیلم دچار اتفاقاتی شد که منجر به عدم اکران آن حداقل تا امروز شده است.

فخرالدین صدیق شریف، سه بار در سینما و یک بار در تلویزیون در گریم روحانی ظاهر شده است.سه مرتبه سینمایی اش را مطمئنا همه می دانند که در «اخراجی ها»ی 1 تا 3 بود و در تلویزیون هم در سریال «شاه شکار» در نقش سیدجمال الدین اسدآبادی ظاهر شد.

پارسا پیروزفر هم یک بار در سال 82 و در فیلم «وقت چیدن گردوها» در نقش یک روحانی که تصمیم می گیرد مدتی در جوار یک امامزاده در خارج از شهر و خانه اش خلوت کند، ظاهر شد.این فیلم با وجودی که 10 سال از زمان ساختش می گذرد اما هنوز به اکران نرسیده است.

به نظر شما آیا پژمان بازغی تاکنون در نقش روحانی ظاهر شده است؟ او در فیلم سینمایی «روز ملاقات» به کارگردانی مهرداد غفارزاده در نقش یک روحانی جوان به نام رحمت ظاهر شده است که فیلم البته هنوز رنگ پرده به خود ندیده است.

علی قوی تن که جزو کارگردانان این سینما محسوب می شود نیز در آخرین فیلمی که ساخته، خود جلوی دوربین ظاهر شده و نقش یک روحانی را بازی کرده است. «آفتاب، مهتاب، زمین» در جشنواره سی و یکم حضور داشت که هنوز اکران نشده است.

اکبر عبدی بازیگری است که اتودهای گریمی بسیاری روی او زده شده و تمامی این اتودها هم به خوبی جواب داده است: از کودکی 13 ساله تا یک پیرزن فرتوت؛ عبدی در فیلم «رسوایی»، در نقش یک روحانی ظاهر شده که زحمت بسیاری نیز برای این نقش کشیده است و به خوبی توانسته از عهده ایفای این نقش مهم برآید.

بیست و دومین بازیگر سینمای ایران که این روزها با «فرشته ها با هم می آیند» در قامت یک روحانی ظاهر شده، جواد عزتی است که توانسته بر فیلمنامه ملایم و به دور از پیچیدگی های روایی خاص این آثار سوار باشد و بازی نرمالی از خود نشان دهد.

 

قلیان کشیدن یک بلژیکی با لباس روحانیت و تیرهای ژنرال روس

امروز سه شنبه 14 مرداد 1393، مصادف با صد و هشتمین سالگرد انقلاب مشروطه است، انقلابی که بنیان سیاسی و اجتماعی جامعه ایران را دستخوش تحولات گسترده‌ای کرد و گفتمان جدیدی را بر مبنای حقوق حقه مردم در فضای سیاسی و ذهنی جامعه جاری کرد. بسترسازی ذهنی یک انقلاب عده‌ای از پژوهشگران که پیرامون انقلاب … ادامه خواندن “قلیان کشیدن یک بلژیکی با لباس روحانیت و تیرهای ژنرال روس”

امروز سه شنبه 14 مرداد 1393، مصادف با صد و هشتمین سالگرد انقلاب مشروطه است، انقلابی که بنیان سیاسی و اجتماعی جامعه ایران را دستخوش تحولات گسترده‌ای کرد و گفتمان جدیدی را بر مبنای حقوق حقه مردم در فضای سیاسی و ذهنی جامعه جاری کرد.

قلیان کشیدن یک بلژیکی با لباس روحانیت

بسترسازی ذهنی یک انقلاب
عده‌ای از پژوهشگران که پیرامون انقلاب مشروطه به تحقیق و تفحص می‌پردازند، معتقدند ریشه این رویداد مهم را باید در بسترسازی ذهنی و روانی‌ای جستجو کرد که 71 سال انتشار روزنامه در جامعه ایران فراهم آورده بود.
از رمضان 1253 قمری که نخستین نشریه با عنوان “کاغذ اخبار” در تهران به طبع رسید تا 1324 قمری که انقلاب مشروطه به وقوع پیوست، هزاران عنوان روزنامه، نشریه و مجله در داخل و خارج ایران به چاپ رسید که این مطبوعات سهم بسزایی در آگاهی بخشی به مردم و آشنا ساختن آن‌ها با مفاهیم جامعه مدنی داشتند.
    
البته فارغ از فضای روانی و ذهنی عدالت‌خواهانه و مشارکت‌گرایانه‌ای که به موجب تکثر انتشار روزنامه‌ها و توسعه مراودات انسانی با دنیای مدرن در جامعه ایران حاکم شده بود، نباید سیر مرحله‌ای وقایعی را که به انقلاب مشروطه منتهی شد مغفول گذاشت و بی‌کفایتی و فساد دربار قاجار و وادادگی‌های دستگاه حکومت پادشاهی به دول طماح روس و انگلیس را در زمره عوامل محدثه انقلاب مشروطه نادیده گرفت.

 

مظفرالدین شاه ، پادشاهی سالخورده و بیمار
در سال 1275 شمسی پس از پایان خونین سلطه 49 ساله ناصرالدین شاه قاجار، فرزند سالخورده، بیمار و متلون مزاجش یعنی مظفرالدین میرزا بر سریر سلطنت تکیه زد و میراث‌دار خزانه خالی به جامانده از دوران پادشاهی والد بی‌کفایت و عیاشش شد.
 

 
البته خود جناب مظفرالدین شاه نیز در کاهلی و تن‌پروری چیزی از پدر مقتولش کم نداشت، بگونه‌ای که وی در همان ابتدای تصدی‌گری سلطنت برای تامین مخارج سفر به ظاهر درمانی به اروپا، امین‌الدوله صدراعظم وقت را مکلف به استقراض پول از دول بیگانه کرد و وقتی امین‌الدوله در این کار ناکام ماند فورا حکم عزلش را صادر کرد و میرزا علی اصغر خان اتابک ملقب به “امین السلطان” را به پست رییس الوزرایی بازگرداند.
در شرایطی که مظفرالدین شاه به پشتوانه وام روس‌ها در اروپا به خوشگذرانی و تن‌پروری می‌پرداخت، بحران نان، حلقوم ملت را می‌فشرد و ادامه زندگی بویژه برای طبقات پایینی جامعه تقریبا غیرممکن شده بود؛
از سوی دیگر، فساد و تبعیض گمرکی کارگزار روس‌ها یعنی مسیو نوز بلژیکی  فضای کسب و کار، تجارت و تولید را برای بازرگانان و صنعتگران ایرانی مختل کرده بود و به نوعی تمام اقشار و طبقات جامعه اعم از توانگران، تهیدستان،نخبگان و عوام در مضیقه و تنگنا قرار داشتند.
شرایط وخیم اقتصادی و شیوع فقر و نابرابری که اعتراضات گسترده مردمی را در پی داشت، سرانجام در هیئت حاکمه قاجار تزلزل ایجاد کرد و “امین السلطان” صدراعظم مقتدر قاجارها را مجبور کرد تا همچون دوران ناصری بار دیگر ردای رییس الوزرایی را از تن درآورد.عزل “امین‌السلطان” و جانشینی “عین‌الدوله” هم نتوانست آتش زبانه کشیده خشم مردم را فرونشاند، مردمی که حالا  حمایت و پشتیبانی علمای اعلام و مراجع عظام را نیز با خود داشتند و جز حقوق حقه خود و برقراری عدالت مطالبه‌ای دیگر نداشتند.
 
برخی مورخین در واکاوی دلایل وقوع انقلاب مشروطه، عوامل بیرونی و خارجی را مدنظر قرار می‌دهند، یکی از این عوامل شکست حکومت استبدادی روسیه تزاری از کشور کوچک ژاپن بود، کشوری با قانون اساسی مدون که در جنگ 1905 موفق به شکست دادن روس‌ها شده بود،
این شکست موجب شد تا هیمنه بزرگترین حامی قاجارها یعنی روسیه در داخل ایران فروبریزد و مردم را برای فشار مدنی به حکومت قاجار مصمم‌تر کند.
وخامت اوضاع اقتصادی و سیاست مشت آهنین صدراعظم
جنگ روسیه و ژاپن از یکسو و خیانت‌های گمرکی مسیو نوز بلژیکی از سویی دیگر سبب شده بود تا قیمت اقلام غذایی  بیش از پیش فزونی یابد و پدیده احتکار بر بازارهای ایران حاکم شود. در این شرایط وخیم و بحرانی، “عین‌الدوله” صدراعظم تازه کار نیز در مواجهه با اعتراضات و تحصنات سیاست مشت آهنین را پیشه کرد و به سکوب معترضان عدالتخواه برخواست.
عین‌الدوله برای اینکه جدیت خود در مقابله با اعتراضات را به مردم نشان دهد، دو تن از تجار قند و شکر تهران را به اتهام گرانفروشی به فلک بست، اقدامی که همچون جرقه‌ای انبار باروت خشم مردم را شعله‌ور کرد و موجب شد تا عده‌ای از مردم با رهبری علما و روحانیت عزم حرم عبدالعظیم کنند و مهاجرت صغری را رقم زنند.

 

 البته در این میان نباید ماجرای اهانت مسیو نوز بلژیکی به روحانیت را در شدت گرفتن خشم معترضین نادیده گرفت، این کارگزار گمرکی در یکی از مهمانی‌های موسوم به بالماسکه که در آن به رقاصی و میگساری می‌پرداختند به قلیان‌کشی پرداخت و موجبات اعتراض شدید “آیت‌الله سید عبدالله بهبهانی” و سایر روحانیون و علما را فراهم آورد. 
 

 مردم دولت را برای بازگرداندن سریع مهاجرین زیر فشار قراردادند، روحانیان تأسیس عدالتخانه، برکناری نوز بلژیکی رئیس گمرک و عین‌الدوله را شرط بازگشت خویش شمردند و سرانجام با پافشاری مردم، دولت ناگزیر خواست علما را پذیرفت.
پس از بازگشت مهاجرین، حکومت از پایبندی به تعهداتش استنکاف کرد و در نتیجه، مردم را خشمگین‌تر کرد، خشم مردم در تظاهرات مسجد جامع تهران بروز و ظهور یافت و با حمله سربازان و مزدوران حکومت به خاک و خون کشیده شد.
مهاجرت علما به قم و تحصن منورالفکران در سفارت انگلیس
  علما و روحانیون در واکنش به کشتار مردم و عدم پایبندی حکومت به تعهداتش اینبار به قم مهاجرت کردند، مهاجرتی که در تارخ معاصر ایران به مهاجرت کبری معروف است و نقش اصلی را در عقب نشینی حکومت و به ثمرنشستن انقلاب مشروطه داشت.
 
اما همزمان با مهاجرت علما به قم، سفارت انگلیس هم در تهران دست به کار شد و با باز کردن درهای خود به روی گروهی از منورالفکران تلاش کرد تا عنان اعتراضات مردمی را در دست گیرد و اغراض شوم و استعماری خود را در پس پرده عدالتخواهی مردم به پیش ببرد.
تحصن یک ماه عده‌ای از مردم در سفارت انگلیس یکی از نقاط تاریک انقلاب مشروطه است که این نقطه تاریک در سال‌های نخستین بعد از انقلاب مشروطه برجسته‌تر شد و سرانجام به انحراف انقلاب مشروطه از اهداف و ارزش‌های اولیه‌اش منجر شد. 
صدور فرمان مشروطه
سرانجام در نتیجه پایمردی مهاجرین و تبعیت آن‌ها از علما، مظفرالدین شاه نیز تسلیم شد و با عزل عین‌الدوله، فرمان مشروطیت را در تاریخ چهاردهم جمادی‌الثانی 1324 (14 مرداد 1285) صادر کرد.
در متن نخستین این فرمان تنها به درخواست طبقه اشراف و ملاکین برای استقرار مشروطه اشاره شده بود و نامی از سایر اقشار و طبقات مردم ذکر نشده بود که این متن در نتیجه اعتراض متحصنین تغییر کرد.پس از صدور فرمان مشروطه،”عضدالملک” رییس ایل قاجار برای بازگرداندن علما به قم رفت و آنان را با احترام به تهران آورد، چندی بعد در شهریور 1285 پس از تهیه نظامنامه انتخابات و امضای آن بوسیله شاه، انتخابات مجلس برگزار شد و نخستین مجلس مشروطه در مهر ماه همان سال گشایش یافت؛

این مجلس نوشتن قانون اساسی رابه کمیته‌ای منتخب واگذار کرد، این کمیته به سرعت با بهره‌گیری از قوانین اساسی بلژیک و فرانسه قانون فراهم آورد و به امضای شاه رساند، شاه بیمار اندکی بعد از امضای قانون اساسی درگذشت ومحمدعلی شاه به سلطنت رسید.
 

هجمه‌پراکنی غربگرایان علیه نمایندگان شریعت‌خواه
با نفوذ جریان‌های سکولار و نیز نفوذ بعضی عناصر وابسته به دربار و بیگانه در مجلس دو دیدگاه متفاوت برای تدوین قانون اساسی وجود داشت یکی دیدگاهی که اکثر روحانیون در راس آن قرار داشتند
و سعی می‌کردند تا قانون اساسی بر اساس موازین اسلامی تدوین شود و دیگر دیدگاهی که تمایل به غرب و تجدد مآبی داشت و می‌کوشید تا در تدوین قانون اساسی از اندیشه‌ها و الگوهای غربی استفاده شود.
در این میان منورالفکران ذوب شده در آرای غربی که به مجلس هم راه یافته بودند با اخذ امتیاز انتشار روزنامه شروع به هجمه‌پراکنی و فضاسازی علیه نمایندگان متدین و متشرع کردند. آن‌ها حتی در مقالات و گزارش‌های روزنامه‌های متبوع خود به مقدسات دینی و اعتقادات مردم نیز اهانت می‌کردند تا بدین سبب بتوانند با تبلیغات مسموم، سنبه خود را در صحن مجلس برای تصویب قوانین مغایر با شرع پرزور کنند.
“میرزا فتحعلی آخوندزاده”، “میرزا یوسف خان مستشارالدوله”، “میرزا ملکم خان ناظم الدوله” ،”میرزا عبدالرحیم طالبوف” و “حسن تقی زاده” از جمله مهم‌ترین منورالفکران عصر مشروطیت ایران بودند که در کتاب‌ها و روزنامه‌های خود به تبلیغ و ترویج الگوهای غربی در تمام شئون زندگی می‌پرداختند؛

 

سمپاتی آن‌ها به غرب در اکثر مواقع رنگ و بویی ضد مذهبی به خود می‌گرفت و منجر می‌شد تا آن‌ها غرب را منجی و دین را مانع پیشرفت معرفی کنند.
 

میرزا فتحعلی آخوندزاده
سرانجام سکولارها و غربگراها با همکاری مستشاران با نفوذ انگلیسی و همچنین تبلیغات سیاسی در مطبوعات خود توانستند بر مشروطه‌خواهان مشروعه‌خواه برتری یابند و اصول و مفاد قانون اساسی را بر مبنای الگوی غربی تنظیم و تدوین کنند.
شیخ شهید و مجاهدت‌هایش
استبداد رای مشروطه‌خواهان غربگرا در تدوین قانون اساسی بر مبنای مدل اروپایی بدون توجه به زمینه‌های فکری،اعتقادی و فرهنگی جامعه ایران با اعتراض روحانیونی مواجه شد که برای استقرار نظام مشروطه و برقراری عدالت مجاهدت‌های فراوانی کرده بودند.“شیخ فضل الله نوری” یکی از همان روحانیونی بود که به مقابله با مشی انحصارطلبانه مشروطه‌خواهان غربگرا پرداخت و حتی در این راه از جان خویش نیز مضایقه نکرد.
 

شیخ فضل الله که در دوران ناصری با تلاش‌های پیگیرانه خود موجبات الغا قرارداد ننگین رژی را فراهم آورده بود و عشق و ارادتش را به منافع ملی  ثابت کرده بود، در دوره مشروطه نیز پس از استیلای گرایش‌های غربگرایانه در قانون اساسی و متمم آن به میدان آمد و عرصه را بر کنشگران سیاسی مجذوب بیگانه تنگ کرد.

 

شایداگر مقاومت شیخ فضل‌الله نوری نبود، همان ماده‌ای هم که در متمم قانون اساسی به تصویب رسید و بر اساس آن قرار شد که پنج تن از علمای هر عصر بر مصوبات مجلس نظارت کنند تا چیزی خلاف اسلام به تصویب مجلس نرسد، در متمم قانون اساسی گنجانده نمی‌شد؛

اگرچه همان ماده هم هرگز اجرا نشد و شیخ فضل‌الله هم به جرم خواستن مشروطه مشروعه اعدام شد و علما به حاشیه رانده شدند.

 

پراکندگی‌آرا در میان مشروطه‌خواهان و نیز انحصارطلبی نمایندگان سکولار مجلس که گاها با خیانت و هم‌پالگی آن‌ها با هواداران استبداد قاجاری همراه می‌شد، سرانجام زمینه را برای شاه جدید یعنی محمد علی شاه قاجار فراهم آورد تا با همکاری ژنرال” لیاخوف” فرمانده بریگادهای قزاق و تحریک یک جاسوس روس به نام “شاپشال”، در تیر ماه 1287 مجلس را که نماد مشروطه بود به توپ ببندد و عصر 13 ماهه استبداد صغیر را حاکم کند.

منبع:باشگاه خبرنگاران